{"id":73,"date":"2025-12-16T09:30:55","date_gmt":"2025-12-16T09:30:55","guid":{"rendered":"https:\/\/justitiafortis.com\/?p=73"},"modified":"2025-12-24T10:41:38","modified_gmt":"2025-12-24T10:41:38","slug":"bukti-formil-dan-bukti-materil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/","title":{"rendered":"Bukti Formil dan Bukti Materil"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1. Bukti Formil<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bukti formil<\/strong> adalah bukti yang <strong>menunjukkan bahwa suatu peristiwa atau tindakan telah dilakukan secara sah menurut tata cara dan bentuk yang ditentukan oleh hukum<\/strong>, tanpa menilai kebenaran isinya secara mendalam.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fokusnya:<\/strong><br><em>Apakah prosedur dan bentuk hukumnya sudah benar?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Contoh:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Akta otentik yang dibuat oleh notaris<\/li>\n\n\n\n<li>Surat perjanjian yang ditandatangani para pihak<\/li>\n\n\n\n<li>Berita acara pemeriksaan<\/li>\n\n\n\n<li>Surat keputusan pejabat yang berwenang<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Dalam banyak kasus, bukti formil <strong>dianggap benar secara hukum sampai dibuktikan sebaliknya<\/strong> (memiliki kekuatan pembuktian sempurna secara formil).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. Bukti Materil<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bukti materil<\/strong> adalah bukti yang <strong>menunjukkan kebenaran substansi atau isi dari suatu peristiwa hukum<\/strong>, yaitu apakah <strong>fakta yang diklaim benar-benar terjadi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fokusnya:<\/strong><br><em>Apakah isi atau fakta yang dinyatakan itu benar secara nyata?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Contoh:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Keterangan saksi tentang kejadian sebenarnya<\/li>\n\n\n\n<li>Rekaman video atau audio peristiwa<\/li>\n\n\n\n<li>Barang bukti (misalnya senjata, dokumen palsu)<\/li>\n\n\n\n<li>Fakta yang terungkap di persidangan<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Bukti materil dipakai untuk <strong>menilai kebenaran sesungguhnya<\/strong>, bukan sekadar kelengkapan administratif.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Perbedaan Singkat<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Aspek<\/strong><\/td><td><strong>Bukti Formil<\/strong><\/td><td><strong>Bukti Materil<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Fokus<\/td><td>Bentuk &amp; prosedur<\/td><td>Isi &amp; fakta<\/td><\/tr><tr><td>Menilai<\/td><td>Keabsahan hukum<\/td><td>Kebenaran nyata<\/td><\/tr><tr><td>Contoh<\/td><td>Akta notaris, surat resmi<\/td><td>Saksi, barang bukti<\/td><\/tr><tr><td>Pertanyaan utama<\/td><td>\u201cApakah sah menurut hukum?\u201d<\/td><td>\u201cApakah benar-benar terjadi?\u201d<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Bukti Formil Bukti formil adalah bukti yang menunjukkan bahwa suatu peristiwa atau tindakan telah dilakukan secara sah menurut tata cara dan bentuk yang ditentukan oleh hukum, tanpa menilai kebenaran isinya secara mendalam. Fokusnya:Apakah prosedur dan bentuk hukumnya sudah benar? Contoh: Dalam banyak kasus, bukti formil dianggap benar secara hukum sampai dibuktikan sebaliknya (memiliki kekuatan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":105,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-73","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-materi-hukum"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bukti Formil dan Bukti Materil -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bukti Formil dan Bukti Materil -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1. Bukti Formil Bukti formil adalah bukti yang menunjukkan bahwa suatu peristiwa atau tindakan telah dilakukan secara sah menurut tata cara dan bentuk yang ditentukan oleh hukum, tanpa menilai kebenaran isinya secara mendalam. Fokusnya:Apakah prosedur dan bentuk hukumnya sudah benar? Contoh: Dalam banyak kasus, bukti formil dianggap benar secara hukum sampai dibuktikan sebaliknya (memiliki kekuatan [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-16T09:30:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-12-24T10:41:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"adminjustitiafortis\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"adminjustitiafortis\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"1 minute\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\"},\"author\":{\"name\":\"adminjustitiafortis\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50\"},\"headline\":\"Bukti Formil dan Bukti Materil\",\"datePublished\":\"2025-12-16T09:30:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-24T10:41:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\"},\"wordCount\":187,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png\",\"articleSection\":[\"Materi Hukum\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\",\"url\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\",\"name\":\"Bukti Formil dan Bukti Materil -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png\",\"datePublished\":\"2025-12-16T09:30:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-24T10:41:38+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png\",\"width\":1080,\"height\":1080},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bukti Formil dan Bukti Materil\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50\",\"name\":\"adminjustitiafortis\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8b55825fc4dd87a9a9363e2a01c2f81487a1ef9f7cef296545efe7078862eeed?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8b55825fc4dd87a9a9363e2a01c2f81487a1ef9f7cef296545efe7078862eeed?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"adminjustitiafortis\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/justitiafortis.com\"],\"url\":\"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/author\/adminjustitiafortis\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bukti Formil dan Bukti Materil -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Bukti Formil dan Bukti Materil -","og_description":"1. Bukti Formil Bukti formil adalah bukti yang menunjukkan bahwa suatu peristiwa atau tindakan telah dilakukan secara sah menurut tata cara dan bentuk yang ditentukan oleh hukum, tanpa menilai kebenaran isinya secara mendalam. Fokusnya:Apakah prosedur dan bentuk hukumnya sudah benar? Contoh: Dalam banyak kasus, bukti formil dianggap benar secara hukum sampai dibuktikan sebaliknya (memiliki kekuatan [&hellip;]","og_url":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/","article_published_time":"2025-12-16T09:30:55+00:00","article_modified_time":"2025-12-24T10:41:38+00:00","og_image":[{"width":1080,"height":1080,"url":"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png","type":"image\/png"}],"author":"adminjustitiafortis","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"adminjustitiafortis","Est. reading time":"1 minute"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/"},"author":{"name":"adminjustitiafortis","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50"},"headline":"Bukti Formil dan Bukti Materil","datePublished":"2025-12-16T09:30:55+00:00","dateModified":"2025-12-24T10:41:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/"},"wordCount":187,"image":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png","articleSection":["Materi Hukum"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/","url":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/","name":"Bukti Formil dan Bukti Materil -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png","datePublished":"2025-12-16T09:30:55+00:00","dateModified":"2025-12-24T10:41:38+00:00","author":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#primaryimage","url":"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png","contentUrl":"https:\/\/justitiafortis.com\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/222.png","width":1080,"height":1080},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/bukti-formil-dan-bukti-materil\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/justitiafortis.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bukti Formil dan Bukti Materil"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#website","url":"https:\/\/justitiafortis.com\/","name":"","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/justitiafortis.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/a2b1f5171b6a32536a98ea04422b8c50","name":"adminjustitiafortis","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/justitiafortis.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8b55825fc4dd87a9a9363e2a01c2f81487a1ef9f7cef296545efe7078862eeed?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8b55825fc4dd87a9a9363e2a01c2f81487a1ef9f7cef296545efe7078862eeed?s=96&d=mm&r=g","caption":"adminjustitiafortis"},"sameAs":["http:\/\/justitiafortis.com"],"url":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/author\/adminjustitiafortis\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions\/74"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/105"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/justitiafortis.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=73"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}